11 lutego 2009 r. zamknęliśmy wędrówkę śladami turystycznych obiektów, dzięki którym Polska pięknieje. Naszą trasę zaczęliśmy pod koniec września ubiegłego roku w Katowicach, by po spotkaniach w Lublinie, Żaganiu, Poznaniu, Toruniu, Gdańsku na powrót zawitać w południowej Polsce, przebogatej i historią, i duchem. Na konferencję „Święte i dostępne, czyli jak otworzyć zabytki sakralne na turystę” w Krakowie zaprosiliśmy gości z województwa małopolskiego i świętokrzyskiego.

Spotkanie rozpoczął marszałek województwa małopolskiego, Marek Nawara, który podkreślił wartość kulturowego bogactwa regionu, ale też zasygnalizował istotny w kontekście głównego tematu konferencji problem, jak poddawać obiekty sakralne działaniom marketingowym, by nie zdewaluować ich najważniejszej funkcji.

Bogate historią były na krakowskiej konferencji między innymi trzy projekty kluczowe z działania 6.4 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka: „Śladem europejskiej tożsamości Krakowa: szlak turystyczny po podziemiach Rynku Głównego” (prezentacja Dominika Lulewicza z Muzeum Historycznego Miasta Krakowa), „Szlaki nowej przygody w zabytkowej Kopalni Soli Wieliczka” (Marta Młynarska z Kopalni Soli Wieliczka SA) i „Świętokrzyski szlak archeo-geologiczny” (Elżbieta Czajkowska z kieleckiego Geoparku).

Pierwszy z projektów pozwoli pokazać efekty badań archeologicznych przeprowadzonych w latach 2004-2007, a zasięgiem obejmie podziemia Rynku Głównego, gdzie powstanie centrum turystyczno-kulturowe, w tym niepowtarzalny szlak turystyczny z towarzyszącą infrastrukturą turystyczną i paraturystyczną. Od 2011 r. turyści przybywający do Krakowa będą mogli wędrować pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, oglądać m.in. relikty cmentarzyska przy kościele św. Wojciecha, rekonstrukcje szlaku kupieckiego, obiektów inżynieryjnych, osadę przedlokacyjną, Kramy Bogate i pomieszczenia tzw. Wagi Wielkiej. Turyści historię jednego z najstarszych miast Polski będą zgłębiać dzięki wykorzystaniu nowatorskich form przekazu i zdobyczy techniki (m.in. na forum multimedialnym).

W kolejną podziemną wyprawę, tyle że znacznie głębiej i inaczej niż dotychczas zaprosi Kopalnia Soli Wieliczka. Od 2011 r. już na wejściu wszyscy turyści będą zobowiązani… założyć strój ochronny, kask, zabrać ze sobą lampę, pochłaniacz (przejdą krótkie szkolenie z ich używania). Tak zacznie się 2,5-godzinna przygoda, w trakcie której przy pewnym wysiłku fizycznym przejdą przez 25 podziemnych obiektów, doświadczając niekiedy dreszczyku emocji i poczucia zagrożenia w przestrzeni utrzymującej klimat autentyczności, nieznacznie zmodyfikowanej z myślą o ruchu turystycznym.

Z kolei projekt ,,Świętokrzyski szlak archeo-geologiczny” oferuje wycieczkę w głąb naszej historii, wykorzystując atrakcje geologiczne województwa świętokrzyskiego (m.in. unikatowe profile dewonu na Wietrzni, Kadzielni i Ślichowicach, Jaskinię Raj), walory historyczne i archeologiczne (m.in. unikatowy kompleks neolitycznych kopalni krzemienia w Krzemionkach). W ramach projektu zostaną zbudowane Centrum Geoedukacji w Rezerwacie Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego w Kielcach, obiekty obsługujące Rezerwat Archeologiczno-Przyrodniczy w Krzemionkach, drobna infrastruktura turystyczna na obiektach geologicznych w Gminie Chęciny. Szlak zostanie udostępniony w 2012 r. 

Znakomite prezentacje gości specjalnych z Austrii – ojca Christiana Haidingera z klasztoru Altenburg i Hermanna Paschingera z Institut für touristische Angebotsentwicklung und Öffentlichkeitsarbeit – nakierowały tok konferencji na jej ideę przewodnią. O. Christian Haidinger OSB jest prezesem Platformy Klösterreich, powołanej do wspierania działalności kulturalnej i turystycznej klasztorów i zgromadzeń w Austrii. Od 2005 r. jest opatem klasztoru w Altenburgu, z którego stworzył licznie odwiedzane centrum turystyczne i kulturalne. W salach klasztornych odbywają się wystawy, koncerty i przedstawienia teatralne. Dumą Altenburgu jest znany w świecie chór chłopięcy Altenburger Sängerknaben. Najnowszym dziełem o. Christiana jest rozpościerający się na 3 ha ekumeniczny „Ogród Religii”, w którym w symboliczny sposób przedstawiono wspólnotę różnych religii.

Hermann Paschinger jest z kolei doradcą w dziedzinie turystyki, prezesem Institut für touristische Angebotsentwicklung und Öffentlichkeitsarbeit (ITA). W 1998 r. zaczął pracować nad programem marketingowym dla austriackich klasztorów. W efekcie tego projektu powstało Stowarzyszenie Klösterreich, zrzeszające najcenniejsze klasztory w Austrii, a także w Czechach i na Węgrzech. Od 2008 r. pracuje nad projektem „Genuss Reisen Österreich”, promującym kulinarne podróże do Austrii.

Wyjątkowym gościem spotkania był również Jacek Kłaput, twórca nowej ekspozycji w domu Jana Pawła II w Wadowicach (dziełem Kłaput Project jest też Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie), pierwszego narracyjnego muzeum poświęconego Ojcu Świętemu. Wadowice mogą się stać pierwszym ogniwem w upamiętnianiu postaci i nauki Ojca Świętego, bo „…w Wadowicach wszystko się zaczęło…”. Tu zaczyna się naturalny szlak papieski, kierujący się następnie ku Kalwarii Zebrzydowskiej i Łagiewnikom. Obecna wystawa ma charakter emocjonalno-narracyjny, nie zaś kolekcjonerski – ma pokazywać nie zbiory (jak ekspozycja powstała w domu Wojtyłów w 1984 r. w postaci fotosów i pamiątek), lecz idee i myśli. Każdy, kto przestąpi próg domu, doświadczy pielgrzymowania – wspólnego z Ojcem Świętym, indywidualnego spotkania w relacji Ojciec Święty – ja, i swojego samodzielnego, w kontemplacji. Koncepcja ekspozycyjna była w tym wypadku nadrzędna w stosunku do koncepcji przebudowy (inaczej niż to zwykle bywa). Dzięki temu jednorodna tkanka architektoniczna nie zaburza struktury opowieści. Ekspozycja działa na zmysły, zmuszając do wyhamowania, wyciszenia, refleksji. Splatają się w niej trzy poziomy przekazu: biograficzny, edukacyjny i duchowy. A multimedialność jest na tyle wyważona, by nie zaburzyć istoty pielgrzymowania.

Interesujący i żywy przebieg miała debata, przeprowadzona przez redaktora naczelnego dziennika „POLSKA – Gazeta Krakowska”, Tomasza Lachowicza: „Promocja regionu, marketing turystyki – jak skutecznie budować turystyczny wizerunek województw”.

Na początku debaty Leszek Zegzda, wicemarszałek województwa małopolskiego, nawiązując do tytułu projektu „Polska pięknieje”, podkreślił, że w Polsce przez ostatnie 20 lat dokonały się ogromne przemiany: „Możemy podnieść wysoko głowę, gdyż dokonaliśmy wielkiego postępu. Nasz kraj jest coraz nowocześniejszy i coraz piękniejszy. Polska rzeczywiście pięknieje”. Zapytany o znaczenie hasła promocyjnego regionu „Małopolska – esencja Polski”, powiedział, że obrazuje ono siłę tego województwa. „Małopolska to miejsce, gdzie wszystko, co w Polsce najlepsze”. A argumentacja jest silna: to historia, natura (lasy, góry, rzeki i… Morskie Oko), znani ludzie (jak Szymborska i Penderecki), sztuka, wybitna architektura, bogaty folklor, duchowość. A promocja: i profesjonalna, i swojska. Małopolska stara się swą ofertą zainteresować turystę zagranicznego – temu mają służyć działania promocyjne w stacjach europejskich w 2009 r.

Reprezentujący województwo świętokrzyskie Jacek Kowalczyk, dyrektor Departamentu Promocji, Edukacji, Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego, powiedział, że jego region zamierza oprzeć rozwój turystyki na trzech elementach: turystyce kulturowej, zwłaszcza rodzinnej (np. park jurajski w Bałtowie), turystyce aktywnej (trasy rowerowe) i turystyce na obszarach wiejskich (oprócz agroturystyki, także promocja walorów kuchni świętokrzyskiej).

Wiele emocji podczas debaty wzbudził wątek wspólnej promocji Krakowa i województwa małopolskiego. Jak stwierdził redaktor Tomasz Lachowicz, zarówno miasto, jak i województwo bardzo by na tym skorzystały. Wypromowanie walorów turystycznych innych zakątków województwa wzbogaciłoby ofertę turystyczną stolicy województwa. Po zwiedzeniu Krakowa goście mogliby się udać w głąb regionu i w ten sposób przedłużyć swój pobyt o kolejne kilka dni. „Promujemy się wspólnie na zagranicznych targach turystycznych” – powiedział Michał Jakubczyk z Urzędu Miasta Krakowa. „Jednak zawsze zastanawiamy się, co powinno być naszym sztandarowym produktem – Kraków czy Małopolska? Co jest bardziej rozpoznawalne i łatwiej przyciągnie zwiedzających na nasze stoisko?”.

Po debacie uczestnicy mieli sposobność zgłębić wiedzę na warsztatach „Fundusze europejskie na turystykę i rewitalizację w województwie małopolskim i świętokrzyskim – dobre praktyki, wnioski z pierwszych naborów“ z udziałem ekspertów z Departamentu Funduszy Europejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego i Departamentu Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego.

Niezwykle wielobarwne, treściwe i inspirujące były warsztaty „Kościoły, klasztory, kalwarie – dobre praktyki turystycznego wykorzystania“. Zostały na nich przedstawione cztery różnorodne przykłady zmiany dotychczasowego oblicza wybranych obiektów sakralnych, w projektach takich jak: „Ochrona światowego dziedzictwa kulturowego przez rewitalizację zabytkowego Opactwa Benedyktynów w Tyńcu”, „Wiedza, terapia, kontemplacja – rytwiańskie dziedzictwo kulturowe kamedułów źródłem odnowy duchowej Europejczyków”, „Zachowanie i udostępnianie dziedzictwa Pomorza poprzez utworzenie Parku Kulturowego w Wejherowie” oraz „Renowacja zabytków i budowa infrastruktury turystycznej wokół Świętego Krzyża”.