W dokumentach programowych można napotkać wiele terminów, które nie zawsze są zrozumiałe dla czytelnika. Przedstawiamy słowniczek terminów używanych w dokumentach związanych z funduszami UE:

Analiza kosztów i korzyści
Cost-Benefit Analysis (CBA)
Procedura oceny celowości realizacji projektu poprzez porównywanie korzyści i kosztów.

Analiza SWOT
SWOT analysis
Metoda pozwalająca przeanalizować atuty i słabości regionu wobec szans i zagrożeń stwarzanych przez otoczenie. Skrót SWOT pochodzi od pierwszych liter angielskich słów: strenghts (mocne strony), weaknesses (słabe strony), opportunities (szanse), threats (zagrożenia).

Anulowanie zobowiązań
Decommitments
Wycofanie przez Komisję Europejską tej części zobowiązania, która nie została uregulowana przez płatność zaliczkową lub dla której Komisja nie otrzymała wniosku o płatność do końca drugiego roku po roku powstania zobowiązania. Efektem anulowania zobowiązań jest zmniejszenie finansowego wkładu Wspólnoty o stosowne kwoty.

Audyt
Audit
Ogół działań, poprzez które uzyskuje się niezależną ocenę funkcjonowania instytucji, legalności, gospodarności, celowości, rzetelności; audyt jest zazwyczaj wykonywany przez odrębną komórkę, podporządkowaną bezpośrednio kierownikowi instytucji lub przez firmę zewnętrzną. 

Beneficjent końcowy
Final Beneficiary
Instytucje oraz firmy publiczne i prywatne odpowiedzialne za zlecanie realizacji projektu. W przypadku programów pomocy (stosownie do art. 87 Traktatu i w przypadku pomocy przyznanej przez instytucje wyznaczone przez państwa członkowskie) beneficjentami końcowymi są instytucje, które przyznają pomoc.

Beneficjent ostateczny
Ultimate beneficiary
Osoba, instytucja lub środowisko (grupa społeczna) bezpośrednio korzystająca z wdrażanej pomocy.

Cel generalny
General objective
Cel określający perspektywę, w której pomoc ma zostać udzielona, w tym ogólną strategię pomocy, a także niektóre cele szczegółowe.

Cel horyzontalny
Horizontal objective
Cel horyzontalny jest wyznaczony dla wszystkich projektów realizowanych w ramach jednego programu.

Cel operacyjny
Operational objective
Precyzyjnie oszacowany cel w konkretnym obszarze działań, który służy osiągnięciu celu szczegółowego. Cele te są przedstawiane w przeliczeniu na produkt (np. dostarczenie szkoleń dla długotrwale bezrobotnych).

Cel strategiczny
Strategic goal
Cel określony w szerszej perspektywie sektorowej, regionalnej lub krajowej, do której ma się przyczynić realizacja projektu. Cele strategiczne są przedstawione w przeliczeniu na oddziaływanie (np. spadek stopy bezrobocia w grupie długotrwale bezrobotnych).

Cele
Objectives
Określenie w fazie wstępnej przygotowania projektu, planowanych efektów, jakie ma przynieść dane działanie o charakterze publicznym.

Cele polityki strukturalnej UE
EU structural policy objectives
Cele służące osiągnięciu spójności społeczno-gospodarczej Unii Europejskiej.
W latach 2000-2006 były to:
Cel 1 - promowanie rozwoju i strukturalnego dostosowania regionów opóźnionych w rozwoju.
Cel 2 - wspieranie gospodarczej i społecznej restrukturyzacji obszarów, w których występują problemy strukturalne.
Cel 3 - rozwój polityki i systemów kształcenia, szkolenia i zatrudnienia.

Na lata 2007-2013 określono nastepujące cele:
1. Cel: Konwergencja, wspierający wzrost i tworzenie nowych miejsc pracy w regionach najbiedniejszych (o PKB na głowę mieszkańca poniżej 75% średniej dla UE oraz w regionach tzw. efektu statystycznego). Na cel Konwergencja przeznaczone zostanie ponad 81% całości środków na politykę spójności
2. Cel: Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie, wspierający zmiany strukturalne w regionach nie kwalifikujących się do celu Konwergencja oraz zmiany na rynku pracy. Środki przeznaczone na cel Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie wyniosą blisko 16% całości środków polityki spójności
3. Cel: Europejska współpraca terytorialna (kontynuacja Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG), wspierający terytorialną konkurencyjność oraz promujący harmonijny i zrównoważony rozwój terytorium UE w ramach trzech komponentów: transgranicznego, transnarodowego oraz międzyregionalnego. Na cel Europejska współpraca terytorialna przeznaczono ok. 2,5% środków polityki spójności. Beneficjentami będą także zewnętrzne regiony graniczne UE

Certyfikacja wydatków
Certification of expenditure
Weryfikacja formalna, merytoryczna i finansowa wniosków o płatność przeprowadzana przez instytucje uczestniczące we wdrażaniu Programu, kończona poświadczeniem, iż deklaracje wydatków przedstawianych Komisji są właściwe. Certyfikacja jest potwierdzeniem sprawdzenia wydatków pod względem zgodności z umową, zasadami Programu i Uzupełnieniem Programu, przepisami prawa wspólnotowego i krajowego oraz kwalifikowalności poniesionych wydatków ujętych we wniosku.

Dokumenty programowe (operacyjne)
Programming (operational) documents
Dokumenty w postaci programów lub planów rozwoju, opracowywane dla potrzeb wydatkowania środków wstępnie przyznanych (alokowanych) danemu obszarowi lub sektorowi przez Komisję Europejską w ramach Funduszy Strukturalnych. Określają m.in. cele i główne kierunki wydatkowania środków na podstawie analizy aktualnej sytuacji i trendów rozwojowych danego obszaru lub sektora, kryteria i sposoby realizacji konkretnych projektów, osoby i instytucje odpowiedzialne za wykonanie określonych zadań oraz szacowaną wielkość i rozbicie środków z uwzględnieniem współfinansowania ze wszystkich osiągalnych źródeł budżetowych. Do dokumentów takich zaliczamy sektorowe programy operacyjne oraz Narodowy Plan Rozwoju.

Działanie
Measure
Grupa projektów realizujących ten sam cel. Działanie stanowi etap pośredni między priorytetem a projektem.

Dziedzina interwencji
Sub-category of intervention
Konkretne zagadnienie tematyczne w ramach kategoryzacji interwencji funduszy strukturalnych, wchodzące w skład dziedziny działalności społeczno-gospodarczej, np. inwestycje w gospodarstwach rolnych, usługi dla przemysłu turystycznego, budowa dróg.

EQUAL
Jedna z Inicjatyw Wspólnotowych, w ramach której wsparcie kierowane jest dla projektów mających na celu współpracę transnarodową służącą promowaniu nowych sposobów zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności na rynku pracy. Inicjatywa ta finansowana jest z EFS.

Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego (EPRP)
European Spatial Development Perspective (ESDP)
Studium perspektyw rozwoju i zagospodarowania terytorium Unii Europejskiej, sporządzone przy szerokim udziale państw członkowskich, obejmujący także obszar krajów stowarzyszonych. Dokument ten nie  ma charakteru obligatoryjnego, jednak pełni ważna rolę opiniotwórczą w sferach administracji i biznesu.

Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)
European Investment Bank (EIB)
Bank powołany na mocy Traktatu Rzymskiego mający służyć finansowaniu rozwoju gospodarczego Wspólnoty. Podstawowym zadaniem EBI jest równoważenie i stabilizacja wspólnego rynku poprzez udzielanie pożyczek i gwarancji kredytów, przyznawanych przez inne banki, które następnie są wykorzystywane we wszystkich sektorach gospodarczych (przede wszystkim w telekomunikacji, transporcie, przemyśle, energetyce oraz ochronie środowiska).

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR)
European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)
Międzynarodowa organizacja finansowa utworzona w 1991, z siedzibą w Londynie skupiająca ok. 50 państw. Celem EBOR jest finansowe wspieranie przemian gospodarczych w państwach Europy Środkowej i Wschodniej (także w państwach byłego ZSRR). Warunkiem udzielenia pomocy jest rozwój demokracji i poszanowanie człowieka w danym państwie. Kredyty EBOR mogą być przekazane zarówno rządom, jak i podmiotom prywatnym.

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR)
European Agriculture Guidance and Guarantee Fund (EAGGF)
Jeden z funduszy słuzących transformacji struktury rolnictwa oraz rozwojowi obszarów wiejskich. Fundusz realizował między innymi następujące zadania:
- wzmocnienie i reorganizacje struktur rolnictwa i leśnictwa,
- zapewnienie konwersji kierunków produkcji rolnej i promowanie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich,
- pomoc w osiągnięciu akceptowanego społecznie poziomu życia rolników, w tym bezpośrednie wsparcie finansowe,
- pobudzenie świadomości społeczności zamieszkujących obszary wiejskie w celu chronienia środowiska przyrodniczego, zachowania walorów krajobrazu etc. 

Europejski Fundusz Rolny  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)
W połowie lipca 2004 r. Komisja Europejska zatwierdziła projekt Rozporządzenia Rady (WE) w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Reforma polityki rozwoju obszarów wiejskich jest następstwem wielu zdarzeń i procesów zachodzących w ostatnich latach w Unii Europejskiej, takich jak:
- reforma pierwszego filaru WPR w 2003 r. i 2004 r. (wprowadzenie mechanizmów modulacji, współzależności oraz oddzielenia płatności od produkcji)
- ustalenia Rady Europejskiej z Lizbony (marzec 2000 r.) i Goeteborga (czerwiec 2001 r.) wskazujące na potrzebę uczynienia gospodarki UE konkurencyjną, opartą na wiedzy i dbającą o jakość żywności i środowiska przyrodniczego oraz dobrostan zwierząt
- wnioski konferencji w Salzburgu (listopad 2003 r.) podkreślające gospodarcze, społeczne i środowiskowe aspekty rozwoju zrównoważonego;
- działania związane z realizacją Europejskiej Sieci Ekologicznej Obszarów Chronionych Natura 2000;
- propozycja nowej perspektywy finansowej 2007-2013 z dnia 10 lutego 2004 r.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR)
European Regional Development Fund (ERDF)
Jeden z funduszy strukturalnych, którego zadaniem jest zmniejszanie dysproporcji w poziomie rozwoju regionów należących do Unii. EFRR współfinansuje realizację celów 1 i 2 polityki spójności UE. EFRR w szczególności udziela wsparcia inwestycjom produkcyjnym, rozwojowi infrastruktury, lokalnym inicjatywom rozwojowym oraz małym i średnim przedsiębiorstwom.

Europejski Fundusz Rybacki (EFR)
Fundusz wspierający w latach 2007-2013 rozwój sektora rybackiego.

Europejski Fundusz Społeczny (EFS)
European Social Fund (ESF)
Jeden z funduszy strukturalnych, z którego środków finansowane są głównie działania poprawiające jakość zasobów ludzkich oraz instytucji rynku pracy.

EUROSTAT
Urząd Statystyczny Unii Europejskiej odpowiadający za zbieranie danych statystycznych, przygotowywanie prognoz i analiz. Przekazuje instytucjom Wspólnot Europejskich niezbędne informacje statystyczne, współpracuje z urzędami statystycznymi państw członkowskich, które mogą uzyskać od Eurostatu informacje dotyczące rozwoju integracji europejskiej w ramach UE.

Ewaluacja (programu)
Evaluation (of a programme)
Oszacowanie oddziaływania pomocy strukturalnej Wspólnoty w odniesieniu do celów oraz analiza jej wpływu na specyficzne problemy strukturalne.

Ewaluacja całościowa (globalna)
Overall (global) evaluation
Podstawowe narzędzie stosowane w polityce strukturalnej Unii Europejskiej. Przedmiotem ewaluacji globalnej jest cały program wspierany ze środków pomocowych.

Ewaluacja końcowa
Ex-post evaluation
Ocena dokonywana po zakończeniu realizowanego programu, której głównym celem jest określenie długotrwałych efektów, w tym wielkości zaangażowanych środków, skuteczności i efektywności pomocy. Głównym celem ewaluacji końcowej jest przede wszystkim dostarczenie informacji na temat długotrwałych efektów, powstałych w wyniku wdrażania danego programu, wraz ze sformułowaniem wniosków dotyczących kierunku polityki strukturalnej.

Ewaluacja okresowa
Mid-term evaluation
Ocena dokonywana w trakcie realizowania programu. W wypadku programów strukturalnych przeprowadzana jest w połowie okresu programowania, a jej celem jest oszacowanie stopnia osiągnięcia zakładanych celów w świetle wcześniej przeprowadzonej ewaluacji wstępnej, zwłaszcza pod względem dostarczonych produktów i osiągniętych rezultatów oraz określenie trafności zamierzeń w stosunku do aktualnych trendów społeczno-gospodarczych. Wyniki ewaluacji okresowej służą modyfikacjom dokumentów programowych. Dostarczone za jej sprawą informacje powinny być wykorzystane przy przygotowaniu programu w następnym okresie programowania.

Ewaluacja wstępna
Ex-ante evaluation
Ocena przeprowadzana przed rozpoczęciem realizacji programu. Jej podstawowym zadaniem jest zweryfikowanie długoterminowych efektów wsparcia, zawartych w przygotowanych dokumentach programowych. Zasadniczym celem ewaluacji wstępnej jest zwiększenie jakości dokumentów programowych poprzez udział w procesie programowania podmiotu niezależnego od instytucji programującej. Ewaluacja wstępna ma zapewnić, iż środki przeznaczane na realizację polityki zmniejszania różnic w poziomie rozwoju pomiędzy poszczególnymi regionami Unii Europejskiej zostaną wykorzystane w sposób gwarantujący osiągnięcie najlepszych efektów.

Finansowy wkład Wspólnoty
Community financial contribution
Wielkość środków asygnowana przez Komisję Europejską w ramach pomocy finansowej, stanowiąca określoną proporcję kwalifikujących się kosztów publicznych programu, działania lub projektu.

Fundusz dotacji
Grant scheme
Typ projektu o charakterze funduszu dotacji skierowanego na realizację konkretnego zagadnienia. W przypadku projektu tego typu operator funduszu rozdzielający dotacje pomiędzy odbiorców ostatecznych uznawany jest za beneficjenta końcowego pomocy.

Fundusz Spójności (Kohezji)
Cohesion Fund
Instrument ekonomiczno-polityczny Komisji Europejskiej, nie należący do funduszy strukturalnych i wdrażany na poziomie wybranych państw, a nie regionów. Jego celem jest ułatwienie integracji słabiej rozwiniętych krajów poprzez budowę wielkich sieci transportowych oraz obiektów infrastruktury ochrony środowiska o dużym obszarze oddziaływania. W latach 2007-2013 będzie w Polsce finansował niektóre priorytety programu Infrastruktura i Środowisko.

Fundusze przedakcesyjne
Pre-accession Funds
Środki bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej przez Unię Europejską krajom kandydującym. Ich najważniejszym zadaniem jest przygotowanie tych krajów do członkostwa w UE oraz pomoc w wyrównaniu różnic gospodarczych. Do instrumentów funkcjonujących w ramach tych funduszy zaliczone zostały: PHARE, ISPA, SAPARD.

Fundusze strukturalne
Structural Funds
Zasób finansowy UE umożliwiający pomoc w restrukturyzacji i modernizacji gospodarki krajów członkowskich drogą interwencji w kluczowych sektorach i regionach (poprawa struktury). Na fundusze strukturalne przed 2007 r. składały się: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny (EFS), Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa (FIWR). W obecnej polityce spójności fundusze strukturalne to EFRR i EFS.

Grant
Grant
Bezpośrednia płatność o charakterze niekomercyjnym, dokonywana przez jednostkę kontraktującą na rzecz określonego beneficjenta w celu podjęcia przez niego odpowiednich działań (a w niektórych przypadkach sfinansowania części budżetu projektu) promujących np. cele polityki strukturalnej UE. 

Grant globalny
Global grant
Ta część pomocy, której wdrażanie i zarządzanie może zostać powierzone jednemu lub kilku pośrednikom, w tym władzom lokalnym, instytucjom rozwoju regionalnego lub organizacjom pozarządowym, i która jest wykorzystywana zasadniczo dla wspierania lokalnych inicjatyw rozwojowych.

Inicjatywy Wspólnotowe
Community Initiatives
Programy finansowane z funduszy strukturalnych, mające na celu rozwiązanie problemów występujących na terenie całej Unii Europejskiej. Liczba i charakter Inicjatyw Wspólnotowych zmieniają się w zależności od zidentyfikowanych problemów mających wpływ na funkcjonowanie Unii Europejskiej. W latach 2000-2006 były to: EQUAL, INTERREG LEADER , URBAN. W Polsce wdrażane były tylko Inicjatywy EQUAL i INTERREG.

Instrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej (ISPA)
Instrument for Structural Policies for Preaccession (ISPA)
Instrument finansowy w ramach funduszy przedakcesyjnych, który wspierał 10 krajów Europy Środkowo-Wschodniej przygotowujących się do akcesji do UE. Wzorowany na Funduszu Spójności, przeznaczony dla dużych projektów inwestycyjnych (powyżej 5 mln euro). Po akcesji jedo budżet wliczono do Funduszu Spójności.

INTERREG
Inicjatywa Unii Europejskiej, wspierająca współpracę obszarów przygranicznych dwóch państw członkowskich, mająca także na celu wyrównanie dysproporcji w rozwoju regionów leżących po dwóch stronach granicy. Interreg obejmuje również podobne działania w regionach państw członkowskich graniczących z krajami beneficjentami programu Phare, ściśle skoordynowane z Phare CBC. Inicjatywa ta finansowana jest z EFRR.

Jednolity Dokument Programowy
Single Programming Document
Jednolity dokument przyjęty przez Komisję i zawierający tę samą informację, która była zawarta w Podstawach Wsparcia Wspólnoty (lata 2004-2006) i programie operacyjnym.

Jednostka monitorująco-kontrolna
Monitoring and control unit
Jednostka współdziałająca z instytucją płatniczą odpowiedzialna za kontrolę i monitorowanie wydatków z funduszy strukturalnych oraz systemu dostarczania pomocy.

Kategoria interwencji
Category of intervention
Dziedzina interwencji funduszy strukturalnych pomocna przy identyfikacji, badaniu i monitorowaniu działań. Kategorie interwencji są wykorzystywane do wykonywania rocznych sprawozdań dotyczących funduszy strukturalnych i ich obciążenia w celu ułatwienia przekazu informacji dotyczących różnych polityk.

Komisja Oceny Projektów
Project Evaluation Committee
Podmiot powoływany przez  beneficjenta końcowego. Ocena Komisji stanowi podstawę do ułożenia listy rankingowej projektów i rekomendacji projektów.

Komitet monitorujący
Monitoring Committee
Podmiot powoływany wspólnie przez KE oraz kraj beneficjenta dla celów oceny i nadzorowania danego programu. Jego zadaniem jest zapobieżenie jednostronnym ocenom, wypracowanie kryteriów i sposobu oceny programu, częstotliwości i zakresu analiz cząstkowych i końcowych.

Komitet sterujący wyborem projektów
Steering Committee
Podmiot powoływany przez instytucję zarządzającą w celu opiniowania i konsultowania wybór projektów kwalifikujących się do wsparcia z funduszy strukturalnych.

Końcowa data kwalifikowania wydatków
Final date for the eligibility of expenditure
Data określona w decyzji przyznającej środki z funduszy i odnosząca się do płatności dokonanych przez beneficjentów końcowych/beneficjentów.

Kontrakt wojewódzki
Voivodship contract
Instrument wspierania rozwoju regionalnego, w ramach którego samorządy otrzymały z budżetu państwa dotacje na wsparcie realizacji zadań własnych, wynikających z wojewódzkich strategii i programów rozwoju, wpisujących się w cel i priorytety strategicznych dokumentów rządowych.

Kontrola finansowa
Financial control
Mechanizmy i środki zapewniające prawidłowe funkcjonowanie procesu gromadzenia i dysponowania środkami publicznymi oraz gospodarowania mieniem. Kontrola finansowa obejmuje kontrolę zarządzania oraz audyt.

Kontrola na miejscu
Check on site
Kontrola prowadzona w zakresie operacji finansowanych przez fundusze oraz systemów zarządzania i kontroli, prowadzona w miejscu realizacji projektu.

Kontrola wyrywkowa
Sample check
Kontrola obejmująca co najmniej 5% wszystkich kwalifikowalnych wydatków dokonywana na reprezentatywnej próbie projektów.

Korekta finansowa
Financial correction
Korekta finansowa jest przeprowadzana po wykryciu indywidualnych bądź systemowych nieprawidłowości i polega na anulowaniu całości lub części wkładu Wspólnoty, który może być ponownie wykorzystany, po konsultacjach z Komisją, w ramach innego projektu.

Koszty kwalifikowane ogółem
Total eligible cost
Ogół kosztów, które kwalifikują się do refundacji ze środków funduszy strukturalnych, poniesionych w trakcie realizacji projektów oraz w trakcie wdrażania, zarządzania, monitorowania programów.

Koszty ogółem
Total cost
Łączny koszt planowanych działań lub operacji, obejmujący zarówno koszty kwalifikowane, jak i niekwalifikowane.
 
Kryteria konwergencji
Convergence criteria
Wynikające z Traktatu z Maastricht kryteria określające warunki przystąpienia poszczególnych państw członkowskich do unii walutowej. Podstawowe kryteria są następujące:
- niska inflacja,
- dług publiczny poniżej 60% PKB,
- wahania kursu waluty w ściśle określonych granicach,
- stabilność długoterminowej stopy procentowej,
- deficyt budżetowy poniżej 3% PKB.

Kryteria wyboru projektów
Project selection criteria
Określony zestaw wymogów formalnych i merytorycznych, zawartych w Uzupełnieniu Programu, które muszą spełnić projekty, aby uzyskać dofinansowanie ze środków pomocowych.

Kwalifikowalność wydatków
Eligibility (of expenditure)
Kryteria dotyczące wydatków ponoszonych  w trakcie realizacji projektu oraz wdrażania, monitorowania programu, których spełnienie warunkuje otrzymanie refundacji ich części ze środków funduszy strukturalnych.

Kwantyfikacja
Quantification
Przedstawianie efektów realizacji programów finansowanych z funduszy strukturalnych na poziomie produktu, rezultatu oraz oddziaływania.

LEADER+
Inicjatywa Wspólnoty polegająca na wsparciu dla projektów rozwoju obszarów wiejskich, zwłaszcza lokalnych przedsięwzięć pilotażowych. Inicjatywa ta jest w całości finansowana przez EAGGF. W latach 2007-2013 włączona do Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, finansowanego z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Memorandum Finansowe
Financing Memorandum
Umowa pomiędzy Komisją Europejską i krajem, będącym adresatem pomocy, w ramach funduszy przedakcesyjnych i Funduszu Spójności wyznaczająca cele oraz zasięg danego programu pomocowego. Podpisanie memorandum kończy fazę programowania i rozpoczyna fazę wdrażania.

Model HERMIN
Makroekonomiczny instrument modelowania wpływu funduszy strukturalnych, który kładzie nacisk na długofalowe bodźce wzrostu, jakie wynikają z wpływających środków WE, głównie poprzez inwestycje w kapitał ludzki (edukacja i systemy szkoleń) oraz poprawę warunków produkcji (infrastruktura), co przyczynia się do zwiększenia wydajności i konkurencyjności. Główny akcent tego modelu położony jest na pozytywnych efektach podażowych – jako rzeczywistych źródłach wzrostu poprawy wydajności i konkurencyjności gospodarki, których efekty ujawniają się w dłuższym horyzoncie czasowym.

Monitorowanie finansowe
Financial monitoring
Monitorowanie zarządzania środkami z funduszy strukturalnych przyznanymi na realizację programów i projektów, jest podstawą oceny sprawności ich wydatkowania.

Monitorowanie rzeczowe
Physical monitoring
Monitorowanie postępu realizacji programów i projektów poprzez system wskaźników określonych w dokumentach programowych.

Nadzór inżynierski
Engineering supervision
Nadzór dokonywany przez osobę fizyczną lub prawną posiadającą odpowiednie kwalifikacje, która jest wyznaczona przez zamawiającego do działania w jego imieniu do celów realizacji kontraktu (na przykład według warunków kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego, przygotowanych przez FIDIC), która jednocześnie spełnia funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego zgodnie z definicją polskiego prawa budowlanego.

Narodowy Plan Rozwoju (NPR)
National Development Plan (NDP)
Dokument programowy, który w poprzednim okresie programowania stanowił podstawę planowania poszczególnych dziedzin interwencji strukturalnych, jak i zintegrowanych wieloletnich programów operacyjnych o charakterze horyzontalnym i regionalnym. Zawierał propozycje celów, działań oraz wielkości interwencji funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ukierunkowanych na zmniejszanie dysproporcji w rozwoju społeczno-gospodarczym pomiędzy krajem akcesyjnym a Unią Europejską. Na podstawie tego dokumentu kraj akcesyjny prowadzi uzgodnienia z Komisją Europejską w zakresie Podstaw Wsparcia Wspólnoty.

Narodowy Program Przygotowań do Członkostwa w UE (NPPC)
National Programme for the Adoption of the Acquis (NPAA)
Aktualizowany co roku (począwszy od 1998) program Rady Ministrów, zawierający szczegółowy opis zadań niezbędnych do wykonania w celu wypełnienia wymogów członkostwa. Zawiera katalog tzw. priorytetów (konkretnych działań izadań), wskazuje na instytucje odpowiedzialne za ich realizację, rozkład czasu realizacji, koszty przedsięwzięć oraz źródła ich finansowania (wewnętrzne i zewnętrzne). 

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO)
Podstawowy dokumentem przygotowywany przez każdy kraj członkowski UE, określający krajowe priorytety, na które będą przeznaczone unijne fundusze i środki krajowe w latach 2007-2013.

Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)
The Nomenclature of Territorial Units for Statistics (NUTS)
Jednolity schemat podziału terytorialnego krajów Unii Europejskiej. NUTS jest pięciostopniową klasyfikacją hierarchiczną, w której wyróżnia się trzy poziomy regionalne (NUTS 1-3) oraz dwa poziomy lokalne (NUTS 4-5). Ze względów praktycznych nomenklatura NUTS oparta jest przede wszystkim na podziałach administracyjnych istniejących w krajach członkowskich. Klasyfikacja NUTS jest podstawą prowadzenia regionalnych rachunków ekonomicznych i statystyki regionalnej w wymiarze społeczno-gospodarczym. W Polsce do przystąpienia do UE funkcjonuje klasyfikacja NTS, w której do poziomu pierwszego zalicza się cały kraj, do poziomu NTS 2 16 nowych województw, do NTS 3 – 44 podregiony, do NTS 4 – 380 powiatów i miast na prawach powiat oraz do ostatniego poziomu zakwalifikowano 2 489 gmin.

Notyfikacja
Poinformowanie Komisji Europejskiej według uzgodnionej procedury o udzielanej pomocy. Notyfikacja ma na celu stwierdzenie, czy udzielana pomoc nie narusza warunków konkurencji między przedsiębiorstwami na wolnym rynku europejskim. Notyfikacja umożliwia otrzymanie zgody na udzielenie pomocy publicznej dla przedsiębiorstw po spełnieniu określonych kryteriów. Notyfikacja jest dokonywana przez Instytucję Zarządzającą Programem w porozumieniu z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumenta.

Obszar interwencji
Field of intervention
Grupa kategorii interwencji, odpowiadająca odpowiedniej sferze działalności człowieka, tj. otoczeniu produkcyjnemu, zasobom ludzkim, infrastrukturze podstawowej oraz działaniom przygotowawczym i promocyjnym.

Obszar wsparcia EFS
Policy fields
Rozporządzenie Rady i Parlamentu w sprawie EFS określa priorytety EFS w ramach tzw. pięciu obszarów wsparcia. Określają one cele szczegółowe funduszu – zakres działań mogących otrzymać wsparcie z jego środków. Obejmują one:
- aktywną politykę rynku pracy
- przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego
- kształcenie ustawiczne
- doskonalenie kadr gospodarki (promocja potencjału adaptacyjnego) oraz rozwój przedsiębiorczości
- równość szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy.

Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ)
Environmental Impact Assessment (EIA)
Badanie polegające na określeniu, opisie i ocenie bezpośrednich i pośrednich skutków danego przedsięwzięcia dla: człowieka oraz komponentów środowiska przyrodniczego (fauny, flory, wód, gleb, powietrza, klimatu, krajobrazu), oddziaływania między tymi elementami; dóbr materialnych i dziedzictwa kultury; ocena wpływu środowisko powinna być wykonana zgodnie z prawem polskim i odpowiednimi dyrektywami UE, dotyczącymi ochrony środowiska naturalnego.

Oś rozwojowa
Development axis
Grupa programów krajowych i programów realizowanych z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności realizująca główny cel Narodowego Planu Rozwoju (w poprzednim okresie).

Panel ekspertów
Expert panel
Ciało instytucjonalne złożone z niezależnych ekspertów specjalizujących się w dziedzinie będącej przedmiotem ewaluacji, którzy w oparciu o przedłożone dokumenty i dane oceniają efekty programu lub projektu w kontekście określonych kryteriów ewaluacyjnych.

PHARE
Polish Hungary Assistance for Restucturing their Economies (PHARE)
Początkowo program PHARE wspierał przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce i na Węgrzech. Szczególny nacisk kładziono na rozwój sektora prywatnego. W miarę upływu lat PHARE rozrastał się, zwiększając obszar swojego działania zarówno kompetencyjnie jak i terytorialnie. Obecnie z pomocy tego Funduszu korzysta 10 państw kandydujących (Polska, Węgry, Republika Czeska, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Rumunia, Bułgaria, Słowenia) oraz trzy państwa nie kandydujące (Albania, Macedonia, Bośnia i Hercegowina).

Phare – Program Spójność Gospodarcza i Społeczna (Phare SSG)
Phare Economic and Social Cohesion (Phare ESC)
Program rozwoju regionalnego finansowany przez UE, będący jedną z części Phare, który ma na celu zmniejszanie opóźnień i zróżnicowań pomiędzy regionami poprzez promowanie aktywności sektora produkcyjnego, rozwój zasobów ludzkich oraz infrastruktury.

PHARE-CBC
Cross Border Cooperation
Program współpracy przygranicznej, służący finansowaniu projektów, głównie inwestycyjnych, sytuowanych na granicach krajów Phare z państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Płatność
Payment
Określona kwota w ramach pomocy, wypłacana przez Komisję Europejską na konto Instytucji Płatniczej na podstawie wniosku o płatność.

Płatność okresowa
Interim payment
Płatność dokonywana przez Komisję Europejską w trakcie realizacji programu lub projektu, w celu refundacji wydatków faktycznie poniesionych, potwierdzonych za pomocą faktur lub dokumentów księgowych o analogicznej wartości dowodowej i poświadczonych przez Instytucję Płatniczą.

Płatność salda końcowego
Final payment of the balance
Końcowa płatność dokonywana przez Komisję Europejską po zakończeniu programu lub projektu w celu refundacji wydatków faktycznie poniesionych, potwierdzonych za pomocą faktur lub dokumentów księgowych o analogicznej wartości dowodowej i poświadczonych przez Instytucję Płatniczą, pod warunkiem przedstawienia przez Instytucję Płatniczą sprawozdanieu końcowego z wdrażania programu.

Płatność zaliczkowa
Payment on account
Płatność dokonywana przez Komisję Europejską po podjęciu zobowiązania finansowego na rzecz Instytucji Płatniczej w celu jak najszybszej refundacji wydatków poniesionych przez beneficjentów końcowych.

Początek okresu kwalifikowalności
Starting point for the eligibility of expenditure
Data stanowiąca punkt wyjścia do kwalifikowania wydatków do współfinansowania z funduszy pomocowych. Data ta odnosi się do płatności dokonywanych przez beneficjentów końcowych/beneficjentów.

Podstawy Wsparcia Wspólnoty (PWW)
Community Support Framework (CSF)
Dokument przyjęty przez Komisję Europejską, w uzgodnieniu z danym państwem członkowskim, po dokonaniu oceny przedłożonego Narodowego Planu Rozwoju  przez państwo członkowskie (w poprzednim okresie). Zawiera strategię i priorytety działań  państwa członkowskiego, ich cele szczegółowe, wielkość wkładu Funduszy i innych środków finansowych. Dokument ten winien być podzielony na priorytety i wdrażany za pomocą jednego lub kilku programów operacyjnych. 

Polityka ochrony środowiska Wspólnoty Europejskiej
Polityka, której celem było zachowanie, ochrona i poprawa jakości środowiska, przyczynianie się do ochrony zdrowia ludzkiego, a także zapewnienie rozważnego i racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych. Ponadto wprowadzono podstawowe zasady w dziedzinie ochrony środowiska są to:
- zasada zapobiegania (prewencji) powstawaniu szkód ekologicznych,
- zasada „zanieczyszczający płaci”
- zasada pomocniczości, która mówi, że Wspólnota podejmuje działania w dziedzinie ochrony środowiska w takim zakresie, aby można było osiągnąć określone cele w stopniu wyższym na szczeblu WE niż na poziomie poszczególnych państw członkowskich.

Pomoc publiczna
State aid
Pomoc udzielana przedsiębiorcom ze środków spełniająca następujące warunki:
- przekazanie środków publicznych
- korzyści ekonomiczne
- nie spełnianie wymogu powszechnej dostępności
- wpływ na konkurencję i handel.

Pomoc strukturalna
Structural Assistance
Forma współfinansowania projektów ze środków funduszy strukturalnych. 

Pomoc zwrotna
Repayable assistance
Forma udzielonego w ramach pomocy wkładu finansowego Wspólnoty we wdrażanie programów lub projektów. Dotyczy głównie działań nastawionych na wsparcie przedsiębiorczości, w tym sektora małych i średnich przedsiębiorstw, i ma na celu pobudzenie inwestycji sektora prywatnego (efekt dźwigni).

Pomoc/wsparcie
Assistance
Formy pomocy dostarczanej przez Fundusze Strukturalne, programy operacyjne, jednolite dokumenty programowe; Inicjatywy Wspólnoty lub wsparcie dla pomocy technicznej (doradczej) i działań innowacyjnych.

Poświadczenie zamknięcia (zakończenia) pomocy
Declaration at winding-up of the assistance
Dokument sporządzany przez niezależną jednostkę w ramach Instytucji Zarządzającej zawierający podsumowanie wniosków pokontrolnych z poprzednich lat, jak również ocenę rzetelności wniosku o płatność końcową oraz legalności i prawidłowości transakcji dokonanych w okresie objętym pomocą.

Priorytet
Priority
Jeden z priorytetów strategii, przyjętych w PWW (CSF) lub w pomocy; priorytetowi jest podporządkowany wkład finansowy z funduszy, innych instrumentów finansowych oraz odpowiednich środków finansowych państwa członkowskiego, jak również zestaw sprecyzowanych celów.

Program operacyjny
Operational programme
Dokument przyjęty przez Komisję Europejską, służący wdrażaniu PWW (CSF) i składający się ze spójnego zestawienia priorytetów, zawierającego działania wieloletnie, które mogą być wdrażane przez jeden lub kilka Funduszy, jeden lub kilka innych dostępnych instrumentów finansowych oraz EIB.

Program operacyjny pomocy technicznej
Technical assistance operational programme
Specyficzny program operacyjny finansujący działania przygotowawcze, oceniające i kontrolne, niezbędne do wdrażania PWW (CSF).

Projekty indywidualne
Przedsięwzięcia inwestycyjne o strategicznym znaczeniu dla realizacji programu operacyjnego, których wdrożenie jest istotne z punktu widzenia osiągnięcia zakładanych wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, danego sektora bądź województwa. Wpisanie inwestycji na listę indywidualnych projektów kluczowych jest warunkową deklaracją jego realizacji. Projekty te nie podlegają procedurze konkursowej. Nie oznacza to jednak, iż projekt znajdujący się w wykazie uzyskuje dofinansowanie automatycznie. Uzyskanie dofinansowania jest uzależnione od spełnienia wszystkich wymogów formalnych i merytorycznych dotyczących przygotowania odpowiedniej dokumentacji i gotowości do wdrożenia.

Projekty systemowe
Polegają na dofinansowaniu ze środków programu operacyjnego zadań publicznych realizowanych przez poszczególne organy administracji publicznej i inne jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych. W ramach projektów systemowych prowadzone są m.in. badania zapotrzebowania na szkolenia, badania trendów na rynku pracy, działania promujące wiedzę o innowacjach, uświadamiające potrzebę kształcenia przez całe życie czy testujące nowe rozwiązania w zakresie szkoleń.

Sprawozdanie końcowe
Final report
Sprawozdanie dotyczący wdrażanej pomocy, który powinien być przedłożony w ciągu sześciu miesięcy od ostatniej płatności dokonanej przez instytucję płatniczą, zawierający informacje nt. postępu osiągniętego w odniesieniu do spójności gospodarczej i społecznej oraz wkładu funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności, EIB i innych instrumentów finansowych w tym zakresie. Sprawozdanie końcowy w szczególności dotyczy programów operacyjnych i projektów.

Sprawozdanie roczne
Annual report
Sprawozdanie na temat wdrażania programu lub projektów przedkładany instytucji płatniczej przez instytucję zarządzającą środkami w ramach pomocy wieloletniej. Sprawozdanie roczny składany jest w ciągu sześciu miesięcy od zakończenia każdego roku kalendarzowego. Zawartość sprawozdanieu końcowego jest taka sama jak zawartość sprawozdanieu końcowego.

Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015 (SRK)
Jest podstawowym dokumentem strategicznym określającym cele i priorytety polityki rozwoju w perspektywie najbliższych lat (okres 2007-2013 przedłużony - zgodnie z zasadą n+2 - o kolejne dwa lata) oraz z oraz warunki, które powinny ten rozwój zapewnić. Strategia Rozwoju Kraju jest nadrzędnym, wieloletnim dokumentem strategicznym rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, stanowiącym punkt odniesienia zarówno dla innych strategii i programów rządowych, jak i  opracowywanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Strategia Rozwoju Kraju nie jest dokumentem wymaganym przez Komisję Europejską. Została jednak informacyjnie przekazana Komisji.

Refundacja wydatków
Reimbursement of expenditure
Zrekompensowanie przez Komisję Europejską wydatków realizowanych w ramach pomocy – po ich poświadczeniu przez instytucję płatniczą.

Rezerwa wykonania
Performance reserve
Środki w wysokości 4% ogólnej sumy przyznanej danemu krajowi członkowskiemu (regionowi) z funduszy strukturalnych na początku okresu programowania w ramach celów polityki strukturalnej UE. Służą do finansowego wspierania tych dokumentów programowych, które w oparciu o standardowy zestaw wskaźników, uzgodnionych wcześniej pomiędzy Komisją Europejską a danym krajem członkowskim (regionem), wykazują najlepsze wyniki, jeśli chodzi o stopień osiągnięcia zakładanych celów, jakość zarządzania oraz postępy w finansowym wdrażaniu.

Rozwój regionalny
Regional development
Wzrost potencjału gospodarczego regionów oraz trwałą poprawę ich konkurencyjności i poziomu życia mieszkańców, co przyczynia się do rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. 

Rozwój zrównoważony
Sustainable Development
Rozwój społeczno ekonomiczny, zachowujący cechy trwałości w długim okresie oraz nie działający destrukcyjnie na środowisko, w którym zachodzi. 

Sieci TEN
Trans European Networks
Sieć infrastruktury transportowej obejmujące połączenia transportowe, telekomunikacyjne i energetyczne w ramach Unii.

SIMIK
System Informatyczny Monitoringu i Kontroli Finansowej funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. SIMIK jest instrumentem wspierającym monitorowanie i zarządzanie zarówno PWW i programami operacyjnymi, jak i poszczególnymi projektami (przedmiot olbrzymiej krytyki zarówno ze strony beneficjentów, jak i instytucji wdrażających).

Studium wykonalności
Feasibility study
Studium przeprowadzone w fazie formułowania projektu, weryfikujące, czy dany projekt ma dobre podstawy do realizacji i czy odpowiada potrzebom przewidywanych beneficjentów; studium powinno stanowić plan projektu; muszą w nim zostać określone i krytycznie przeanalizowane wszystkie szczegóły operacyjne jego wdrażania, a więc uwarunkowania handlowe, techniczne, finansowe, ekonomiczne, instytucjonalne, społeczno-kulturowe oraz związane ze środowiskiem naturalnym; studium wykonalności pozwala na określenie rentowności finansowej i ekonomicznej, a w rezultacie jasne uzasadnienie celu realizacji projektu.

URBAN
Inicjatywa Wspólnoty polegająca na udzieleniu wsparcia dla projektów mających na celu gospodarczą i społeczną regenerację miast i obszarów miejskich znajdujących się w kryzysie w celu promowania zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. Inicjatywa Wspólnoty w całości finansowana jest przez EFRR.

Uzupełnienie programu
Programme complement
Dokument wdrażający strategię i priorytety pomocy, zawierający także szczegółowe elementy na poziomie działania przygotowany przez państwo członkowskie lub instytucję zarządzającą, i w razie potrzeby korygowany. W dokumencie tym przedstawione zostaną szczegółowe kryteria wyboru projektów, system wdrażania, budżet działań.

Wdrażanie
Implementation
Urzeczywistnienie projektu programu. Etap wdrażania następuje po etapie programowania.

Weryfikacja
Verification
Działania podejmowane przez instytucje uczestniczące we wdrażaniu programu w celu sprawdzenia wniosku o płatność pod względem formalnym, merytorycznym i finansowym. Kolejne instytucje zaangażowane we wdrażanie programu dokonują sprawdzenia wydatków ujętych we wniosku pod względem zgodności z umową o dofinansowanie, zasadami programu i uzupełnieniem programu, przepisami prawa wspólnotowego i krajowego oraz kryteriami kwalifikowalności kosztów.

Wniosek/aplikacja
Application form
Standardowy formularz składany przez beneficjenta/beneficjenta końcowego w celu uzyskania wsparcia ze środków pomocowych. Zakres informacji zawartych we wniosku obejmuje: informacje o instytucji zgłaszającej wniosek, informacje na temat projektu, charakterystyka działań podejmowanych podczas realizacji projektu, planowane rezultaaty i wydatki, wymagagane dokumenty w formie załączników.

Wniosek o płatność
Payment application
Wniosek o refundację wydatków/o rozliczenie projektu w celu refundacji/rozliczenia wydatków faktycznie poniesionych, potwierdzonych za pomocą faktur lub dokumentów księgowych o analogicznej wartości dowodowej i poświadczonych przez Instytucję Płatniczą.

Wskaźniki
Indicators
Miara: celów, jakie mają zostać osiągnięte, zaangażowanych zasobów, uzyskanych produktów, efektów oraz innych zmiennych (np. ekonomicznych, społecznych, dotyczących ochrony środowiska).

Wskaźniki bazowe
Baseline indicators
Wskaźniki opisujące sytuację społeczno-gospodarczą na obszarze realizacji projektu, mierzone przed rozpoczęciem oraz w trakcie jego wdrażania, w celu oszacowania zachodzących zmian, nie wynikających jednakże z realizacji inwestycji. 

Wskaźniki oddziaływania
Impact indicators
Wskaźniki odnoszące się do konsekwencji danego programu wykraczających poza natychmiastowe efekty dla bezpośrednich beneficjentów. Oddziaływanie szczegółowe to te efekty, które pojawią się po pewnym okresie czasu, niemniej jednak są bezpośrednio powiązane z podjętym działaniem. Oddziaływanie globalne obejmuje efekty długookresowe dotyczące szerszej populacji.  

Wskaźniki podstawowe
Core indicators
Zestaw wskaźników bazujących na standardach unijnych, zalecanych do stosowania beneficjentom środków uruchamianych w ramach Funduszy Strukturalnych.

Wskaźniki produktu
Output indicators
Wskaźniki odnoszące się do działalności. Liczone są w jednostkach materialnych lub monetarnych (np. długość zbudowanej drogi, ilość firm, które uzyskały pomoc itp.).

Wskaźniki programu
Programme indicators
Wskaźniki ustalone przed, lub we wczesnej fazie wdrażania projektu, w celu monitorowania wdrażania programu oraz jego oceny wykonania w odniesieniu do wcześniejszych celów. Do wskaźników tych zaliczamy: wskaźniki wkładu, wskaźniki produktu, wskaźniki rezultatu oraz wskaźniki oddziaływania.

Wskaźniki rezultatu
Result indicators
Wskaźniki odpowiadające bezpośrednim z natychmiastowym efektom wynikającym z programu. Dostarczają one informacji o zmianach np. zachowania lub wykonania, dotyczących bezpośrednich beneficjentów. Takie wskaźniki mogą przybierać formę wskaźników materialnych (skrócenie czasu podróży, liczba skutecznie przeszkolonych, liczba wypadków drogowych, itp.) lub finansowych (zwiększenie się środków finansowych sektora prywatnego, zmniejszenie kosztów transportu).

Wskaźniki wkładu
Input indicators
Wskaźniki odnoszące się do budżetu przydzielonego dla kolejnych poziomów wsparcia. Wskaźniki te są wykorzystywane przy monitorowaniu postępu w odniesieniu do (rocznych) zobowiązań i płatności z funduszy dostępnych dla każdej operacji, działania lub programu w odniesieniu do jego kosztów.

Współfinansowanie ze źródeł krajowych
National co-financing
Wkład środków krajowych do programów lub projektów realizowanych przy udziale środków pomocowych.

Wstępne studium wykonalności
Pre-feasibility study
Studium, przeprowadzone podczas fazy identyfikowania projektu, w którym definiuje się wszystkie potencjalne problemy, ocenia się alternatywne rozwiązania, po czym wybiera się preferowane rozwiązanie w oparciu o kryterium trwałości projektu.

Zamówienia publiczne
Public procurement
Umowy odpłatne zawierane między zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane.